Steam and Shadows (Part 4)
Ο Kerghan δεν θέλει να καταστρέψει τον κόσμο. Αυτό είναι το πρώτο που πρέπει να καταλάβεις για την τελευταία πράξη του Arcanum, και αυτό που δεν αντιλαμβάνονται οι περισσότεροι που εξετάζουν το παιχνίδι.
Θέλει να τον τελειώσει. Μιλάμε για δύο διαφορετικά πράγματα.
Η καταστροφή υπονοεί βία, χάος, την εξαφάνιση ενός πράγματος που είχε αξία. Αυτό που θέλει να κάνει ο Kerghan πλησιάζει περισσότερο την ευσπλαχνία, ένα λογικό, φιλοσοφικό συμπέρασμα που λέει ότι η ίδια η ύπαρξη είναι η αιτία του προβλήματος, κι ότι το καλύτερο που μπορεί να κάνει ένα πλάσμα με επαρκείς δυνάμεις είναι να αναστρέψει τους μηχανισμούς που το προκαλούν. Έφτασε σε αυτό το συμπέρασμα μετά από πολλούς αιώνες ζωής στο Void, στο σημείο ανάμεσα στον θάνατο και σε ό,τι ακολουθεί, ακούγοντας τους νεκρούς και ρωτώντας τους τι βρήκαν τελικά εκεί. Αυτά που του είπαν άλλαξαν όλα τα πιστεύω του.
Του είπαν ότι βρήκαν τη γαλήνη.
Το επιχείρημα που δεν μπορείς να απορρίψεις
Οι τελικοί αντίπαλοι στα περισσότερα RPGs είναι ευδιάκριτοι από την πρώτη στιγμή που τους συναντάς. Θέλουν ισχύ, ή κυριαρχία, ή εκδίκηση, ή την ικανοποίηση που νιώθεις όταν βλέπεις κάτι να καίγεται. Το κίνητρό τους είναι η όρεξη, μια επιθυμία να αποκτήσουν περισσότερα εις βάρος των υπολοίπων. Μπορείς να τους εξοντώσεις, αλλά όχι με το να δώσεις βάση στην κοσμοθεωρία τους, με το να τους αποτρέψεις από το να ενεργήσουν προς αυτήν την κατεύθυνση.
Ο Kerghan θέλει κάτι διαφορετικό. Το επιχείρημά του, που το παραθέτει σε μια συζήτηση που μπορείς να κάνεις μαζί του πριν την τελική σας αναμέτρηση, δεν είναι ξεκάθαρα λανθασμένο.
Ήταν ο πρώτος necromancer του Arcanum, ένας μάγος που ανακάλυψε τη μαγεία του θανάτου και εξορίστηκε στο Void επειδή τόλμησε να την ασκήσει. Επιβίωσε εκεί για πολλούς αιώνες, για μια ακατανόητα μεγάλη χρονική διάρκεια, και στη διάρκειά της ανέπτυξε μια κοσμοθεωρία βασισμένη σε μία και μόνη παρατήρηση: οι ζωντανοί υποφέρουν, οι νεκροί όχι. Κάθε ψυχή που συνάντησε στο Void πέρασε από την αγωνία στην ηρεμία. Η μετάβαση από τη ζωή στον θάνατο ήταν η μετάβαση από τον πόνο στη γαλήνη, και ίσχυε για όλους, και ήταν το πιο αξιόπιστο και σταθερό πράγμα στη ζωή.
Από αυτό έβγαλε ένα συμπέρασμα: η ζωή είναι ένα λάθος. Ο κόσμος, όλοι οι κόσμοι, πρέπει να επιστρέψουν στη γαλήνη που υπήρχε πριν από την ύπαρξή τους. Όχι επειδή η ύπαρξη είναι κακή, επειδή είναι ένας αχρείαστος πόνος, και οι αχρείαστοι πόνοι είναι το μοναδικό αληθινό ηθικό ζήτημα.
Αυτό είναι ξεκάθαρα μια φιλοσοφική θέση με σημεία αναφοράς από την πραγματικότητα. Εκφράζει την αντιναταλιστική φιλοσοφία, ειδική την πτυχή που σχετίζεται με τον David Benatar, που υποστηρίζει ότι η γέννηση του ανθρώπου είναι πάντα μια κακουχία επειδή η ύπαρξη προκαλεί πάντα πόνο, που με την απουσία ύπαρξης θα είχε αποφευχθεί. Εκφράζει συγκεκριμένες πτυχές της Βουδιστικής σκέψης για το ανικανοποίητο της επίκτητης ύπαρξης. Δεν είναι μια άποψη που ασπάζονται πολλοί, αλλά είναι μια άποψη που προκύπτει από ζητήματα που είναι δύσκολο να απορρίψεις έτσι απλά.
Η Troika πρόσφερε στον βασικό σου αντίπαλο ένα ξεκάθαρο φιλοσοφικό πλαίσιο και σου έδωσε στην συνέχεια την ευκαιρία να κάτσεις δίπλα του και να διαφωνήσεις μαζί του επ’ αυτού. Αυτό είναι συγκλονιστικό. Τα περισσότερα παιχνίδια δεν πιστεύουν πως ο παίκτης μπορεί να ασχοληθεί με ιδέες σε αυτό το επίπεδο. Το Arcanum στήριξ3 όλη του την τελευταία πράξη στην πιθανότητα να το κάνει.
Η αποκάλυψη στο Vendigroth
Για να καταλάβεις για ποιο λόγο τα επιχειρήματα του Kerghan έχουν τόση μεγάλη βαρύτητα, πρέπει να καταλάβεις τι σου έχει δείξει το παιχνίδι πριν φτάσεις σε αυτόν.
Τα ερείπια του Vendigroth είναι μία από τις πιο συγκλονιστικές τοποθεσίες του Arcanum. Είναι τα απομεινάρια ενός πολιτισμού που έφτασε σε ένα αξεπέραστο για τον τωρινό κόσμο επίπεδο τεχνολογικής ανάπτυξης, και καταστράφηκε από τα συμβούλια των elves που φοβήθηκαν την εξέλιξή του. Το Vendigroth είχε λύσει προβλήματα με τα οποία ο τωρινός κόσμος ακόμα παλεύει. Είχε αναπτύξει τεχνολογίες που έκαναν τη μαγεία να μην έχει λόγο ύπαρξης. Κι έτσι αφανίστηκε, οι κάτοικοί του δολοφονήθηκαν, τα επιτεύγματά του χάθηκαν, η ίδια του η ύπαρξη αποσιωπήθηκε από τις ιστορικές αναφορές, επειδή εκείνοι που είχαν τη δύναμη να το καταστρέψουν αποφάσισαν ότι η απειλή του ήταν πολύ μεγάλη για να το αφήσουν να συνεχίσει να υπάρχει.
Αυτή είναι η βασική ιστορική αποκάλυψη του παιχνιδιού και επαναπροσδιορίζει τα πάντα. Η τριβή μεταξύ της μαγείας και της τεχνολογίας που βίωνες ως μια τωρινή πολιτική σύγκρουση αποδεικνύεται ότι έχει παρελθόν, έναν προηγούμενο γύρο με τις ίδιες συγκρούσεις, που λύθηκε με μια γενοκτονία. Η αριστοκρατία των elves, που μέχρι αυτήν την στιγμή έδειχνε να προφυλάσσει την παράδοση με γνώμονα τα δικά της συμφέροντα, έχει εντέλει χύσει αίμα αφανίζοντας έναν ολόκληρο πολιτισμό. Και ο κόσμος που προσπαθείς να σώσεις αποδεικνύεται ότι χτίστηκε, εν μέρει, από την εξαφάνιση ενός κόσμου που θα μπορούσε να είναι καλύτερος.
Ο Kerghan γνωρίζει αυτήν την ιστορία. Πέρασε ολόκληρους αιώνες μαθαίνοντας την. Και όταν εκφράζει την άποψή του για τη ματαιότητα της ύπαρξης, το κάνει πάνω σε αυτήν τη βάση, πάνω σε έναν κόσμο που κατέστρεψε τις καλύτερες δυνατές προοπτικές του από φόβο, πάνω σε έναν κόσμο που συντηρεί την ίδια σύγκρουση ανάμεσα στην πρόοδο και στην αντίδραση για πολύ περισσότερο χρονικό διάστημα απ’ όσο μπορεί να θυμηθεί κανείς, πάνω σε έναν κόσμο που είναι δομικά ανίκανος να καταλάβει τι προκαλεί στον εαυτό του.
Το συμπέρασμά του δεν είναι ο μηδενισμός. Είναι η εξάντληση. Η εξάντληση ενός πλάσματος που έχει δει αρκετές εκφράσεις του ίδιου κύκλου ώστε να αμφιβάλει για την ύπαρξη μιας έκφρασης που μπορεί να έχει διαφορετική κατάληξη.
Με ποιον διαφωνείς πραγματικά
Η συζήτηση με τον Kerghan είναι το πιο διανοητικά απαιτητικό σημείο του Arcanum, και είναι απαιτητικό επειδή το παιχνίδι δεν σε αφήνει να κερδίσεις εύκολα.
Μπορείς να τον κερδίσεις με τη βία. Έχεις πάντα την επιλογή. Όμως αν θελήσεις να αντιμετωπίσεις το επιχείρημά του, αν προσπαθήσεις να αντικρούσεις αυτά που λέει, χρειάζεσαι ένα αντεπιχείρημα που να στοχεύει στη λογική του βάση, αντί να αποδείξεις ότι το συμπέρασμά του είναι λανθασμένο. Και το παιχνίδι έχει περάσει σαράντα ή πενήντα ώρες υποσκάπτοντας συστηματικά τα εύκολα αντεπιχειρήματα.
Δεν μπορείς να του πεις ότι ο κόσμος είναι δίκαιος. Το παιχνίδι σου έχει δείξει πως δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Δεν μπορείς να του πεις ότι έχει νόημα να υποφέρεις, επειδή τα ερείπια του Vendigroth σου έχουν δείξει ότι δεν είναι λογικό να βρίσκεις νόημα σε έναν κύκλο που επαναλαμβάνεται. Δεν μπορείς να του πεις ότι η ζωή είναι ωραία, γιατί δεν το αρνείται ούτε κι ο ίδιος. Απλά υποστηρίζει ότι η ομορφιά της δεν έχει περισσότερο βάρος από το κόστος της.
Αυτό που μπορείς να υποστηρίξεις, και που το παιχνίδι θεωρεί ως το πραγματικό αντεπιχείρημα σε όσα λέει ο Kerghan, είναι κάτι πιο ταπεινό και πιο ειλικρινές: ότι το μέλλον δεν καθορίζεται από το παρελθόν. Ότι η επανάληψη του κύκλου δεν σημαίνει πως είναι αναπόφευκτος. Ότι το γεγονός πως καταστράφηκε το Vendigroth δεν σημαίνει πως θα καταστραφεί και το επόμενο. Ότι η συνειδητότητα, ακόμα και η συνειδητότητα που έγινε μάρτυρας όσων είδε ο Kerghan με τα μάτια του, δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι η επόμενη θα είναι ίδια.
Το αντεπιχείρημα σου δεν είναι δεδομένο ότι θα πετύχει. Βάζεις ένα στοίχημα. Δεν αποδεικνύεις ότι ο Kerghan κάνει λάθος. Αποδεικνύεις ότι η βεβαιότητά του δεν είναι δικαιολογημένη, ότι το μέλλον δεν έχει συμβεί ακόμα και το να επιλέξει να μην καταστρέψει τον κόσμο με βάση όσα έχουν συμβεί μέχρι τώρα είναι η μόνη επιλογή που επιτρέπει την πιθανότητα να συμβεί κάτι διαφορετικό.
Είναι το πιο έντιμο πράγμα που έχει πει το Arcanum και χρειάστηκε ένα ολόκληρο παιχνίδι με κοινωνικό σχολιασμό για να το κερδίσει. Αν ο κόσμος είχε παρουσιαστεί σαν κάτι καλό, με προβλήματα που λύνονται και με άξιους ήρωες, το επιχείρημα του Kerghan δεν θα είχε βάση. Επειδή όμως το Arcanum σου δείχνει έναν κόσμο που δεν είναι δίκαιος, που επαναλαμβάνεται, που σε συντρίβει με τις αποτυχίες του, το επιχείρημα του Kerghan έχει βάρος. Και η απάντηση σε αυτό το επιχείρημα, όχι η άρνηση, αλλά η βεβαιότητα που θεωρείται αιτία για να συνεχίσεις, έχει διαφορετικό αποτέλεσμα από οποιαδήποτε μορφή ηρωικής επέμβασης.
Ο παίκτης είναι το επιχείρημα
Υπάρχει μια πτυχή σε όλο αυτό το ζήτημα, που είναι εύκολο να σου ξεφύγει. Ο χαρακτήρας του παίκτη στο Arcanum είναι, με πολύ συγκεκριμένο τρόπο, το επιχείρημα του κόσμου ενάντια στον Kerghan με σάρκα και οστά.
Είσαι η μετενσάρκωση του Nasrudin, του αρχαίου ήρωα των elves που νίκησε πρώτος τον Kerghan και τον φυλάκισε στο Void. Ο κόσμος σε γέννησε ακριβώς επειδή χρειαζόταν ένα αντεπιχείρημα στην ιδεολογία του Kerghan. Όχι ένα αντεπιχείρημα που θα τον κερδίσει στο φιλοσοφικό πεδίο, αλλά ένα αντεπιχείρημα ζωντανό, που υπάρχει, που βάζει το στοίχημα της συνεχιζόμενης ύπαρξης και με το σώμα εκτός από τη λογική.
Αυτό προσδίδει στην τελική αναμέτρηση έναν παράξενο, δεύτερο ρόλο. Ο Kerghan υποστηρίζει πως η ύπαρξη δεν αξίζει να διαιωνίζεται. Εσύ είσαι η απάντηση της ύπαρξης σε αυτό το επιχείρημα, ένα πλάσμα που μετακινείται σε έναν κόσμο που έχει υποστεί ζημιές, που έχει γίνει μάρτυρας των αποτυχιών του, που έχει καταλάβει την ιστορία του και φτάνει στο τέλος επιλέγοντας παρ’ όλα αυτά να παλέψει για την συνέχεια αυτού του κόσμου.
Το παιχνίδι δεν σου υπόσχεται ότι θα πετύχεις. Δεν σου υπόσχεται ότι ο κόσμος θα γίνει καλύτερος. Υπόσχεται μόνο ότι αξίζει να καταθέσεις το δικό σου επιχείρημα κι ότι αν το κάνεις θα είναι σαν να έχεις δώσει μια απάντηση.
Αυτή η απάντηση, που είναι αβέβαιη, έχει μεγάλο κόστος και εκφράζεται χωρίς εγγυήσεις, είναι όλη η ουσία του Arcanum. Και το γεγονός ότι ένα παιχνίδι τόσο σοβαρό, τόσο αφοσιωμένο στη φιλοσοφία, με τέτοια θέληση να ποντάρει την τελική του πράξη σε μια ιδέα και όχι σε μια θεαματική εικόνα, υπάρχει, εγείρει ένα ερώτημα που η βιομηχανία δεν έχει απαντήσει ποτέ ικανοποιητικά: γιατί δεν κυκλοφόρησε τίποτα σαν αυτό αργότερα;