Steam and Shadows (Part 2)
Κάνε ένα πείραμα. Σήκωσε το όπλο σου και στρέψε το σε έναν μάγο. Δες τι θα συμβεί.
Η βολή μπορεί να αστοχήσει εντελώς, όχι επειδή δεν σημάδεψες σωστά, αλλά επειδή η επαφή του με τις μαγικές ενέργειες διαστρεβλώνει τα μηχανικά συστήματα του όπλου σε δομικό επίπεδο. Η σφαίρα δεν ξέρει πού να πάει. Η πυρίτιδα δεν καίγεται όπως πρέπει. Η τεχνολογία αποτυγχάνει επειδή λειτουργεί σε ένα πεδίο που θεωρεί πως κάποιες βασικές αρχές για την φύση της ύλης είναι διαπραγματεύσιμες.
Ας αντιστρέψουμε τώρα το πείραμα. Δώσε σε έναν γνώστη της τεχνολογίας ένα μαγικό scroll. Το ξόρκι δεν λειτουργεί. Οι λέξεις είναι σωστές, οι χειρονομίες σωστές, αλλά απουσιάζει κάτι ουσιαστικό. Η πτυχή της πραγματικότητας που κάνει εφικτή τη μαγεία ωθείται μακριά από τη λογική της μηχανικής που ενσαρκώνει ο χαρακτήρας. Δεν αποτυγχάνεις να εκτελέσεις το ξόρκι. Απλώς δεν καταφέρνεις να υπάρξεις με τον σωστό τρόπο, ώστε το ξόρκι να αναγνωρίσει την ύπαρξή σου.
Πρόκειται για μια φιλοσοφική αρχή και η Troika την έχει κωδικοποιήσει στις βασικές αρχές του κόσμου, ώστε να την καταλάβεις από πρώτο χέρι πριν καν την αναλογιστείς μέσα στο κεφάλι σου.
Δύο τρόποι αντίληψης του κόσμου
Το σύστημα Tech/Magick στο Arcanum είναι, επιφανειακά, μια επιλογή κατά τη δημιουργία του χαρακτήρα. Αναθέτεις πόντους σε ένα φάσμα, που από τη μια πλευρά του βρίσκεται η τεχνολογία και από την άλλη η μαγεία, με ένα μεγάλο ουδέτερο εύρος στο κέντρο για να μπορείς να χρησιμοποιείς και τα δύο με περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Κάθε σημαντική δράση, από τις μάχες και την πειθώ μέχρι την κατασκευή αντικειμένων και την εξερεύνηση, χρωματίζεται από το σημείο όπου βρίσκεσαι σε αυτό το φάσμα.
Όμως το συγκεκριμένο σύστημα κάνει κάτι πολύ πιο ριζοσπαστικό από το να προσφέρει επιλογές για τη δημιουργία του χαρακτήρα. Υποστηρίζει ότι η τεχνολογία και η μαγεία δεν είναι απλώς διαφορετικά εργαλεία, αλλά διαφορετικές επιστημολογικές μέθοδοι. Είναι διαφορετικές απαντήσεις για το πώς λειτουργεί ο κόσμος και για το τι μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος σε αυτόν.
Η μαγεία στο Arcanum στηρίζεται στη θέληση, στην καταγωγή και στην σύνδεση με τον κόσμο. Προϋποθέτει ότι το σύμπαν ανταποκρίνεται στις πράξεις σου, ότι η πραγματικότητα μπορεί να αλλοιωθεί από μια επαρκώς εκπαιδευμένη συνείδηση κι ότι ο κόσμος φιλοξενεί μια ζωή που οι εκπαιδευμένοι μπορούν να επηρεάσουν. Ο μάγος βρίσκεται σε σύνδεση με την υφή της ύπαρξης.
Η τεχνολογία στηρίζεται στην επανάληψη και στην αδιαφορία. Μια ατμομηχανή δεν νοιάζεται για το ποιος την χειρίζεται. Ένα περίστροφο δεν χρειάζεται σύνδεση με τη φύση. Η προϋπόθεση είναι ένα σύμπαν που λειτουργεί με προκαθορισμένους κανόνες, με νόμους που μπορούμε να ανακαλύψουμε, να κωδικοποιήσουμε και να εκμεταλλευτούμε χωρίς να έχουμε κάποια ιδιαίτερο χάρισμα, καταγωγή ή πνευματική σύνδεση. Η τεχνολογία είναι απολύτως δημοκρατική. Η βιομηχανική επανάσταση στον κόσμο του παιχνιδιού συμβαίνει επειδή διευκολύνει τους ανθρώπους που δεν έχουν πρόσβαση στη μαγεία, δηλαδή τους περισσότερους.
Ο Tim Cain αναφέρθηκε σε αυτήν την προστριβή, σημειώνοντας ότι η ομάδα ήθελε από τον παίκτη να νιώθει αμφιθυμία και για τα δύο συστήματα. Ούτε η μαγεία, ούτε η τεχνολογία είναι η μοναδική απάντηση στα προβλήματά του. Και τα δύο έχουν πράγματα να προσφέρουν και κάτι κοστίζουν. Η εφαρμογή αυτής της προστριβής στους μηχανισμούς του παιχνιδιού, το γεγονός ότι το ταλέντο στη μαγεία μειώνει την αποτελεσματικότητα της μαγείας και το αντίστροφο, σχεδιάστηκε για να κάνει την αμφιθυμία άμεση αντί για αφηρημένη.
Το κόστος της επιλογής
Αυτό που προκύπτει στην πράξη είναι κάτι που δεν είχε ξανακάνει κάποιο άλλο RPG στο παρελθόν και που λίγα έχουν κατορθώσει από τότε. Ένα σύστημα δημιουργίας χαρακτήρα όπου οι επιλογές σου έχουν μεταφυσικές συνέπειες.
Στα περισσότερα RPGs διαλέγεις μια κλάση ή ένα σετ δεξιοτήτων και ο κόσμος προσαρμόζεται πάνω σου. Ο κόσμος είναι ουσιαστικά ουδέτερος απέναντι σε αυτό που επιλέγεις. Στο Arcanum ο κόσμος έχει άποψη. Ένας χαρακτήρας με μεγάλες τεχνολογικές δεξιότητες που φτάνει στο δάσος των elves ανακαλύπτει ότι τα αντικείμενά του παύουν να λειτουργούν σωστά. Ένας χαρακτήρας με μεγάλες μαγικές δεξιότητες που φτάνει σε μια βιομηχανική πόλη ανακαλύπτει ότι τα ξόρκια του σταματούν να είναι αξιόπιστα, ότι η επικοινωνία του με μαγικές οντότητες γίνεται πιο δύσκολη, ότι ολόκληρη η φύση της δύναμής του έχει γίνει λίγο πιο αδύναμη.
Αυτό προκαλεί την αίσθηση ότι ο κόσμος δεν φτιάχτηκε για εσένα συγκεκριμένα. Πρέπει να διαπραγματευτείς την ύπαρξή σου σε ένα περιβάλλον που έχει τις δικές του προτιμήσεις. Και επειδή ο κόσμος είναι στο μέσο μιας μετάβασης, επειδή η βιομηχανική επανάσταση αντικαθιστά ενεργά τη μαγεία, αυτή η διαπραγμάτευση αλλάζει συνεχώς. Οι τόποι που κάποτε δέχονταν τη μαγεία έχουν αρχίσει να γίνονται εχθρικοί απέναντί της. Οι τόποι που κάποτε ήταν άγριοι και παράξενοι έχουν μετατραπεί σε εγκαταστάσεις και εργοστάσια.
Η σύνθεση των φυλών στον κόσμο του Arcanum ενισχύει αυτό το φαινόμενο. Τα elves ζουν για πολλά χρόνια, έχουν φυσική κλίση προς τη μαγεία και ξεκάθαρα νιώθουν εντελώς άβολα με τη βιομηχανοποίηση, όχι λόγω συντηρητισμού, αλλά για όσα νιώθουν ότι συμβαίνουν στο μαγικό υπόβαθρο του κόσμου. Τα gnomes είναι εκ φύσεως μηχανικοί, μεγαλοφυείς επιστήμονες που προκάλεσαν τη βιομηχανική επανάσταση σχεδόν μόνοι τους. Οι dwarves καταλαμβάνουν τον ενδιάμεσο χώρο. Είναι ένας αρχαίος πολιτισμός με τη δική του σχέση με το έδαφος, που πλέον έχει απορροφηθεί από τη βιομηχανική οικονομία των ανθρώπων. Οι δε άνθρωποι είναι προσαρμοστικοί, κάτι που σημαίνει ότι είναι αυτοί που επωφελούνται περισσότερο, αλλά και οι πρώτες πιθανές απώλειας μιας μετάβασης που δεν επέλεξαν μόνοι τους.
Τι υποστηρίζει ακριβώς η Troika
Το Arcanum σχεδιάστηκε από στελέχη που αποχώρησαν από την Interplay. Πιο συγκεκριμένα από την ομάδα της Black Isle που έφτιαξε το Fallout, και το DNA τους φαίνεται. Όπως και το Fallout, το Arcanum ασκεί κοινωνική κριτική. Οι post-apocalyptic ερημότοποι του Fallout ήταν ο καθρέφτης για να εξετάσουμε το άγχος των Αμερικανών για τα πυρηνικά όπλα και την ιδεολογία του Ψυχρού Πολέμου. Το Βικτωριανό, βιομηχανικό fantasy στο Arcanum είναι ο καθρέφτης για να εξετάσουμε κάτι πιο αρχαίο και πιο ριζικό. Το κόστος του εκμοντερνισμού.
Η βιομηχανική επανάσταση στον πραγματικό κόσμο παρήγαγε σπουδαίο πλούτο και σπουδαία φτώχεια, συχνά στον ίδιο τόπο και στο ίδιο χρονικό σημείο. Αντικατέστησε την παράδοση των χειροτεχνών, διέσπασε κοινότητες, δημιούργησε νέα είδη φτώχειας μαζί με νέα είδη πλουτισμού. Επίσης, και αυτό είναι το σημείο που οι περισσότερες ιστορίες μειώνουν, κατέστρεψε τρόπους κατανόησης του κόσμου. Η λαογραφία, η πρακτική ιατρική, οι τοπικές κοσμοθεωρίες, η αίσθηση ότι ο τόπος στον οποίο ζούσες σου ήταν γνωστός με έναν βαθύ τρόπο. Όλα αυτά ισοπεδώθηκαν από τον συνδυασμό του βιομηχανικού καπιταλισμού και τις επιστημονικής εκλογίκευσης.
Το Arcanum παίρνει αυτήν τη διαδικασία και την κάνει κυριολεκτική και αλληλεπιδραστική. Όταν ο χαρακτήρας με τις πολλές γνώσεις τεχνολογίας περπατά σε ένα αρχαίο δάσος και τα πνεύματα του δάσους δεν του μιλούν, δεν μιλάμε για μηχανισμούς που δυσκολεύουν τον παίκτη. Είναι το παιχνίδι που σου δείχνει τι κοστίζει ο εκμοντερνισμός, με όρους που μπορείς να νιώσεις σε ένα παιχνίδι, αντί να το αντιληφθείς με την εξέλιξη κάθε γενιάς ανθρώπων που προηγήθηκαν από εσένα.
Αυτό είναι που κάνει τη διχοτόμηση της τεχνολογίας με τη μαγεία κάτι παραπάνω από έναν έξυπνο μηχανισμό. Είναι το βασικό θέμα που πραγματεύεται ο τίτλος, το οποίο απεικονίζεται με συστήματα και όχι με διάλογους. Δεν διαβάζεις κάπου ότι ο κόσμος μεταμορφώθηκε από τη λογική της βιομηχανίας. Ενσαρκώνεις μια άποψη αυτής της μεταμόρφωσης και ο κόσμος ανταποκρίνεται ανάλογα.
Η τραγωδία (και το Arcanum είναι, κατά βάση, μια τραγωδία) είναι ότι η μεταμόρφωση έχει ήδη ξεκινήσει όταν εμφανίζεσαι εσύ. Τα gnomes έχουν χτίσει τη βιομηχανική τους αυτοκρατορία εδώ και δεκαετίες. Τα εργοστάσια λειτουργούν ασταμάτητα. Οι εφημερίδες τυπώνονται καθημερινά. Τα ατμόπλοια διασχίζουν τις θάλασσες. Το ερώτημα είναι τι θα απομείνει μόλις ολοκληρωθεί η διαδικασία.
Αυτό το ερώτημα έχει μια πολύ πιο συγκεκριμένη και πολύ πιο βάναυση απάντηση από αυτήν που περιμένει ο παίκτης. Διότι ο κόσμος που χτίζει το Arcanum δεν χάνει τη μαγεία με αφηρημένο τρόπο. Χάνει συγκεκριμένους ανθρώπους, συγκεκριμένες κοινότητες, συγκεκριμένους τρόπους ύπαρξης. Και το παιχνίδι έχει πολλά να πει για εκείνους που θα χαθούν πρώτοι.